Nie bądź frajerem

Ból głowy
Nie bądź frajerem
It's only fair to share...Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+

Działasz bezmyślnie, nie potrafisz podejmować racjonalnych decyzji, szkodzisz sam sobie, takie oto wnioski można wyciągnąć z lekcji jaką daje nam laureat Nagrody Nobla Daniel Kahneman w swojej książce podtytułem Thinking, Fast and Slow.

Wyobraź sobie sytuację w której, jadąc samochodem w ruchliwe popołudnie, nagle z Twojej prawej strony wyjeżdża auto, wymuszając pierwszeństwo. W takiej sytuacji normalnym odruchem jest gwałtowny skręt w prawo, który prawdopodobnie ratuje ci życie. Tak właśnie działa twoja trafna intuicja – automatycznie. Nazywana w ekonomi behawioralnej systemem 1. Taką samą intuicją wykazuje się również arcymistrz szachowy, który rzucając tylko okiem na szachownice potrafi przewidzieć 4 silne ruch do przodu. System 1 działa w sposób szybki i automatyczny, nie mamy przy nim poczucia świadomej kontroli.

 

Kij baseballowy i piłka kosztują razem 1,10 dolara. Kij kosztuje o dolara więcej niż piłka. Ile kosztuje piłka?

 

Intuicyjnie zakładamy, że piłka kosztuje 0,10 dolara. Niestety to odpowiedź jest błędna, ale żeby dojść do poprawnej odpowiedzi musimy włączyć system 2, czyli naszego leniwego kontrolera, jednym z jego głównych zadań jest monitorowanie i kontrolowanie działań „podsuwanych” nam przez system 1. Jest on logiczną i racjonalną częścią naszego umysłu. To on odpowiada za procesy myślowe i za racjonalność podejmowanych przez nas decyzji, choć nie zawsze. Łatwo ulega przeciążeniu, a wtedy jego sprawność drastycznie spada. Prawidłowa odpowiedź na powyższe pytanie to 0,05 dolara, tyle kosztuje piłka. Jeżeli piłka kosztowała by 0,10 dolara to kij, będąc droższy od piłki o 1 dolara kosztowałby 1,10 dolara, co razem daje nam 1,20 dolara.  Czujecie, jak pracuje wasz system 2, myślenie wymaga wysiłku.

W ten oto prosty sposób dochodzimy do konsensusu, kiedy nie wystarcza nam energii na uruchomienie systemu 2, ulegamy błędom poznawczym, które upośledzają zdolność do obiektywnej oceny informacji, formułowania rozsądnych opinii i podejmowania trafnych decyzji i są wynikiem skrótowego działania naszej intuicji. Przyczyn powstawania błędów poznawczych można się również upatrywać w wadliwym działaniu systemu 2, krótko mówiąc wadliwym rozumowaniu.

Często działamy pod wpływem emocje. Emocje są domeną systemu 1, a te pozytywne też potrafią być zgubne.

  • Nadmierny optymizm – przeceniamy prawdopodobieństwo pozytywnych wydarzeń i bagatelizujemy ryzyko negatywnych.
  • Nadmierna pewność siebie – nie bierzemy pod uwagę roli przypadku, przypisując sobie zasługi za pozytywne rezultaty w przeszłości oraz przeceniamy swoją możliwość wpływania na przyszłe wyniki.

Słyszeliście kiedyś o tym, że Larry Page i Sergey Brim założyciele Google, chcieli sprzedać firmę na początku jej istnienia za 1,000,000 dolarów, kupiec jednak wycofał się uznając, że cena jest zbyt wygórowana.

  • Błąd milczących dowodów – w naszych rozważaniach nie bierzemy pod uwagę zdarzeń, o których nie mamy pojęcia, że się wydarzyły.

Nadal niektórzy ślepo wierzą, że modlitwa może uratować im życie. Bierze się to stąd, że ciągle słyszą opowieści uratowanych, opowiadających jak to wymodlili ratunek. Szkoda, że nie biorą pod uwagę wszystkich tych, którzy modlili się, a potem zginęli, oni nie mogą opisać nam swoich doświadczeń z zaświatów.

  • Efekt potwierdzenia – zbyt mocno skupiamy się na poszukiwaniu dowodów spójnych z faworyzowaną przez nas opcją. Nie staramy się podważyć naszych teorii tylko szukamy ich potwierdzenia.
  • Zakotwiczenia – najprościej będzie wyjaśnić to na przykładzie. Jeśli zadam Ci pytanie czy Gandhi w chwili śmierci miał mniej czy więcej niż 132 lata, a następnie poproszę o odgadnięcie w jakim wieku był naprawdę twoja ocena będzie wyższa, niż gdybym zapytał czy w chwili śmierci miał mniej czy więcej niż 35 lat. Liczba 132 w tym przypadku jest kotwicą.
  • Myślenie stadne – chcemy jak najszybciej wyciągnąć wnioski i zakończyć rozważania nad jakimś zagadnieniem, kosztem innych możliwych kierunków działania.
  • Efekt kosztów utopionych – przy ocenianiu przyszłych działań zwracamy uwagę na już poniesione koszty, których nie da się odzyskać.
  • Efekt zaangażowania – inwestujemy dodatkowe zasoby w ewidentnie nie opłacalne przedsięwzięcia z powodu wysiłku, pieniędzy i czasu, który już w nie zainwestowaliśmy.
  • Złudzenie kontroli – wierzymy, że możemy kontrolować wyniki w większym stopniu niż jest to w rzeczywistości.
  • Niechęć do strat – ból po stracie odczuwamy dużo silniej niż radość z zysku o tej samej wartości.
  • Efekt status quo – jeśli nie odczuwamy presji, aby wprowadzić zmiany, to wolimy wszystko zostawić tak jak jest.
  • Przecenianie teraźniejszości – wysoko cenimy natychmiastowe nagrody, nie doceniając korzyści długofalowych.

 

Zdradliwe błędy poznawcze często potrafią być przyczyną poważnych kłopotów. Niezmiernie trudno jest przeprogramować ludzki mózg. Pierwszym krokiem jest poznanie przyczyn. Niektórych błędów nie da się uniknąć, możemy co najwyżej złagodzić ich skutki lub starać się zminimalizować ich efekt. Powyżej wymieniłem tylko kilka z nich. Jeśli zainteresuje was temat to proszę o informację zwrotną w komentarzach, a postaram się w przyszłości napisać coś więcej.

 

 

 

 

 

Jakub Jodlowski
Follow me

Jakub Jodlowski

Skończyłem Zarządzanie i Marketing jestem żonaty i mam śliczną córeczkę. Porwał mnie świat biznesu i ekonomia behawioralna. Kieruję się w życiu filozofią sceptycznego empiryzmu. Staram się podważyć moje teorie, zamiast szukać ich potwierdzenia. Wkurza mnie ignorancja oraz przerost formy nad treścią. Na wiele rzeczy nie mam wpływu ale mogę zrobić wystarczająco dużo żeby nie być frajerem. Próbuję poznać świat i czerpać z niego pełnymi garściami.
Jakub Jodlowski
Follow me

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *